Borba za žitna polja u Srbiji - tekst iz nemačkih novina

Slobodno tržište uništava poljoprivredu u Srbiji

Članak iz nemačkog lista AK (www.akweb.de) objavljen 17. februara 2012.

U junu 2011. srpski poljoprivrednici su šest dana svojim traktorima blokirali drumove Vojvodine, srpske “žitnice”. Većina dunavskih mostova danima je bila neprohodna, dok je grad Novi Sad bio potpuno odsečen. Protest seljaka sezao je sve do Pančeva, severoistočno od Beograda. Konflikt koji jedva da je primećen u evropskoj javnosti bio je reakcija na smanjivanje ionako niskih subvencija za obradu zemlje u poljoprivredi. Taj incident ne govori samo o situaciji seljaka i seljanki, vec i o posledicama privatizacije i deindustrijalizacije u Srbiji. 
Tekst u nemačkim novinama AK; na slici Miroslav Grubanov
Poljoprivreda i industrijske grane srodne poljoprivredi nalaze se sada u fazi potčinjavanja diktatu slobodnog tržišta. Već godinama mnogi srpski poljoprivrednici rade s gubitkom, dok se veći broj njih uz to u međuvremenu i prezadužio. Nekolicina velikih firmi kontroliše trgovinu na malo, a samim tim i cene poljoprivrednih proizvoda. U nekim selima voće se uopšte ne bere, jer poljoprivrednici od preduzetnika dobijaju samo 15 dinara (1 evro = 106 dinara) po kilogramu, dok se isto voće u supermarketu  prodaje za 200 dinara po kilogramu. Sve više se uvozi jeftina roba, tako da mnogi poljoprivrednici nisu u mogućnosti da plasiraju svoje proizvode i moraju da ih uništavaju. Državne subvencije za poljoprivrednike bile su proteklih godina postepeno smanjivane; kad je vlada u leto 2011. najavila da će u poređenju sa Evropom ionako ekstremno nisku pomoć od 140 evra po hektaru još dodatno smanjiti, bila je to kap koja je prelila čašu.
 
Rasprodaja obradivih površina

 
Iako otprilike polovina srpskog stanovništva živi na selu, i četvrtina zaposlenih radi u poljoprivredi, 39 procenata seoskog stanovništva i čak 53 procenta seljaka živi ispod egzistencijalnog minimuma. Prezaduženi seljaci su često prinuđeni da svoju zemlju prodaju  veleposednicima. Oni će verovatno u toku procesa pristupa Evropskoj Uniji nastaviti da je prodaju inostranim koncernima, jer su pravne osnove za to već stvorene sporazumom o pridruživanju Evropskoj Uniji.

Od 1999. do 2008. zaparložene poljoprivredne obradive površine porasle su sa 70.000 hektara na 200.000 hektara. Uz to je u Srbiji, pre svega privatizacijom, uništena prerađivačka industrija za poljoprivredne proizvode. U poslednjih osam godina, iz 253 privatizovana agrarna preduzeća otpušteno je 69.000 radnika. Na taj način, poljoprivrednici su prinuđeni da na svetskom tržištu prodaju čiste sirovine, koje donose mnogo manji prihod od polu i gotovih proizvoda. Veći deo stanovništva zbog toga napušta poljoprivredu kao glavnu delatnost privređivanja. A konačni ishod je masovno oslobođanje jeftine radne snage, kojoj ništa drugo ne preostaje nego da prihvati izrabljivačke radne uslove, uz nepostojanje prava radnika i sramotno niske nadnice.
 
Uzgajanje namirnica dopunjuje male nadnice
 

Ovde se zatvara i krug privatizacije i deindustrijalizacije u poljoprivredi. Jer veći deo radnika u Srbiji posle gubitka radnih mesta vraća se u sela i posvećuje vlastitom zemljišnom posedu – ili poboljšava mizerne nadnice uzgajanjem namirnica. Proizvodnja kao preživljavanje igra važnu ulogu pre svega u malim gradovima. To je i razlog za zabrinutost zbog poljoprivrede.
 
Na još jednom primeru može se ilustrovati rastući uticaj velikih koncerna na srpsku poljoprivrednu proizvodnju; Poslednjih godina poljoprivreda je postala važno tržište za neagrarne proizvode poput mineralnih đubriva, herbicida, pesticida, hormona rasta i dodataka. Koncerni se uporno tiskaju na tržišta, a korumpirana srpska država im svim silama pomaže. Uprkos zabrani uvoza genetski modifikovanih proizvoda, u Srbiju su uvezene hiljade i hiljade tona genetski modifikovane soje za stočnu hranu. Semenje je uvoženo ilegalno iz susednih država, a površine njime zasađene nisu uništavane. Može se čak očekivati da vlada, uz obrazloženje da je to potrebno za članstvo u Svetskoj trgovinskoj organizaciji, promeni zakon i legalizuje uzgajanje  genetski modifikovanih proizvoda. Firme će poljoprivrednicima dodatno nametnuti režim monokultura i učiniti ih zavisnim od monopolizovane semenske robe. Tako se uništava životna sredina i potire obilje vrsta.

Pri tom, u Srbiji postoje najbolji preduslovi za ekološku poljoprivredu – 650.000 hektara bilo bi podesno za to. Ali, permakultura i biološki koncepti su u Srbiji nepoznati, misli Sunčana Pešak sa jednog ekološkog imanja, u selu Vukomerić kod Zagreba.

Poljoprivredna reforma u interesu stanovništva morala bi težiti suverenitetu nad prirodnim resursima kako bi se sprečilo izrabljivanje životne sredine. To bi značilo suzbijanje uticaja interesnih grupa, firmi, veleposednika. Jedna od neophodnih mera bila bi organizovanje poljoprivrednika u ekonomska udruženja i pokrete kako bi se smanjio broj posrednika između proizvođača i potrošača, a samim tim i troškovi koji se odražavaju na cene u trgovini.

Pitanje poljoprivrede igraće još dugo bitnu ulogu u Srbiji, jer i politika privatizacije ne stoji u mestu. Srpska vlada htela bi da proda što više preduzeća kako bi zakrpila rupe u budžetu. Povećava se policijska represija nad radnicima Jugoremedije u Zrenjaninu (Vojvodina), farmaceutske fabrike u kojoj je zaživela radnička samouprava. Njih treba prinuditi da odobre prodaju firme, i time se odreknu kontrole nad fabrikom. Srpska vlast zato pokušava da od uspešne Jugoremedije, kojom od obnove proizvodnje upravljaju zaposleni, stvori aferu. Radnici su posle duge borbe uspeli da spreče prodaju firme privatnom vlasniku, zadržavši tako radna mesta i dohotke.
 
Pokret za slobodu umrežava radničke i seljačke pokrete

Da bi pomogao borbe kao što je ova, Pokret za slobodu povezao je štrajkačke odbore iz fabrika po celoj Srbiji i osnovao Koordinacioni odbor radničkih protesta. Najveći uspesi tog odbora jesu poništene privatizacije. Umrežavanje je između ostalog doprinelo i tome da se štrajk Zastave elektro, proizvođača delova za automobile u Rači, okonča raskidom ugovora sa novim vlasnikom. Skoro svih 280 radnika dobilo je otpremninu i neisplaćene nadnice, i odlučilo da napusti fabriku. U međuvremenu, fabrika je ponovo prodata južnokorejskoj firmi ''Jura Korporejšn'', koja je zaposlila 1.600 mladih radnika.

Da bi sproveo zajedničku radničko-seljačku diskusiju o aktuelnoj situaciji i definisao moguću strategiju za budućnost, Pokret za slobodu organizovao je, zajedno sa radničkim i seljačkim organizacijama, konferenciju “Socijalne borbe u Srbiji – budućnost radničko-seljačkog pokreta” u decembru 2011. u Beogradu. Miroslav Grubanov iz udruženja Paori iz Crepaje, koji je i član Pokreta za slobodu i jedan od vođa seljačkih protesta, na toj konferenciji je izjavio: ''Učešće seljaka i radnika u donošenju odluka o sudbini naše zemlje cilj je radi kojeg oko našeg pokreta okupljamo brojne radničke, seljačke i druge grupe. Do sada je bilo neophodno da vlast nateramo da nas sluša organizovanjem protesta i štrajkova, nakon što su  svi prethodni apeli institucijama bili odbačeni. Pokušaćemo da dalje razvijamo strategiju za izlazak iz situacije u kojoj su poljoprivrednici svake godine prinuđeni da blokiraju puteve kako bi poboljšali svoj ekonomski položaj, u kojoj svi pred izbore obećavaju med i mleko za  poljoprivredu, ali  posle  izbora sve  to zaborave''.

Pokret za slobodu radi i na internacionalnom umrežavanju. On je u novembru 2011. pristupio Međunarodnom savezu protiv otimanja zemlje, koji je osnovao seljački pokret Via Campesina. Za jun 2012. planira se i konferencija za umrežavanje sa radničkim i seljačkim organizacijama iz ostalih balkanskih zemalja.
Autor teksta - Peter  Haumer živi u Beču: aktivan je na internacionalnom planu, sindikalno i profesionalno.
Preveo sa nemačkog: Bratislav Srećković (Pokret za slobodu)
Error: The expand/collapse plugin requires that both parameters (id,title) are used.

This is a captcha-picture. It is used to prevent mass-access by robots. (see: www.captcha.net)
:
(*):
(*):