Z magazin – glas najugroženijih
Z magazin je u Srbiji prvi put objavljen 1. juna 2007. godine. Z magazin je domaća verzija istoimenog časopisa pokrenutog 1987. godine u Sjedinjenim Američkim Državama. Osnovao ga je teoretičar participativne ekonomije Majkl Albert. Naziv Z magazin dat je prema filmu Z grčkog reditelja Koste Gavrasa, u kojem je to slovo shvaćeno kao simbol otpora nepravednom društvenom poretku. U filmu drug Z, vođa otpora, biva ubijen a desničarska vojna hunta preuzima vlast. Ali slovo Z nažvrljano na asfaltu svedoči da je duh otpora i dalje prisutan.
Od samog nastanka časopisa, pre 20 godina, za njega su pisali brojni radikalni aktivisti i intelektualci, među kojima su i Hauard Zin, Noam Čomski, Edvard Herman, Kris Spanos, Naomi Klajn, Tarik Ali, Arundati Roj... Časopis je pokrenut radi podizanja svesti o klasi, polu, rasi, i vlasti, i da bi dostavio informacije, analizu i viziju, kako bi unapredio aktivizam. Brojni ljudi, aktivisti i organizacije širom sveta oslanjaju se na Z medije (u koje spadaju štampano izdanje Z magazina, internet izdanje, publikacije i video snimci) radi informisanja, diskusije, i prilika za interakciju i organizovanje.
U Srbiji Z magazin izlazi tromesečno. U nekim gradovima distribuira se na kioscima (kioscima Štampe), u drugim na određenim prodajnim mestima, a u neke stiže samo poštom po narudžbini. Najvažnije informacije o domaćem Z magazinu nalaze se na internet adresi www.freedomfight.net, preko koje se objavljeni časopisi mogu i naručiti.
Izdavač domaće verzije je aktivistički kolektiv Freedom Fight – Pokret za slobodu. Domaće izdanje se sastoji od prevedenih tekstova iz matičnog Z magazina, izabranih prema važnosti za ljude sa ovog podneblja, i od autorskih tekstova ljudi koji žive na prostoru Balkana. Domaće izdanje Z magazina je koncipirano tako da se časopis ne bavi nekim preterano dnevno-političkim temama, već se teži ka tome da svaki pojedinačni primerak Z magazina ima značaja za čitaoca koji bi ga čitao čak i kroz nekoliko godina od trenutka objavljivanja.
Z magazin je podeljen na četiri rubrike: Z Balkan, u kojoj se objavljuju tekstovi koji se odnose na dešavanja na ovim prostorima; Z vizija i strategija, u kojoj se prikazuju konkretne alternative društvu u kojem živimo; Z tematski deo, u kojoj su tekstovi posvećeni određenoj aktivističkoj temi, koja je od broja do broja uvek različita, i Z dodatak, u kojoj se nalaze raznovrsni tekstovi, što iz oblasti kulture, što iz oblasti tema koje se ne mogu svrstati ni u jednu od prethodnih rubrika.
Do sada je objavljeno tri broja Z magazina. Četvrti iz štampe izlazi 1. marta.
Prvi broj Z magazina izašao je 1. juna 2007. Akcenat je u njemu stavljen na rubriku Z vizija i strategija, u kojoj su objavljeni tekst Milana Raia Stvaranje međunarodnog poretka odozdo, koji zagovara i predlaže konkretne načine za izmenu sadašnjih oblika udruživanja ljudi (sindikati, NVO, fondacije) u strukturu koja bi značajnije doprinela promeni sveta, tekst Stivena Šaloma Politički sistem za dobro društvo koji govori o manama različitih vrsta demokratija, i predlaže određeni model koji bi na najravnomerniji način uključio sve članove zajednice u odlučivanje o stvarima koje ih se neposredno tiču, i mnogi drugi. Z tematski deo bio je posvećen zapatističkom ustanku 1994. i njihovoj daljoj borbi, kao i predstavljanjem pobune u Oaksaki, direktno inspirisane zapatističkim sentimentom. Časopis je sadržao i dva intervjua sa Noamom Čomskim, inspirativan intervju o Bobi Sendsu, irskom štrajkaču glađu, koji je umro u zatvoru tokom štrajka glađu. U rubrici Z Balkan objavljen je intervju o položaju Roma na Kosovu, o stanju radničke borbe u Jugoremediji, fabrike lekova iz Zrenjanina, itd.
Drugi broj Z magazina objavljen je 1. septembra 2007. Tematski deo bio je posvećen predstavljanju ovde ne puno poznate teorije participativne ekonomije, Majkla Alberta. Albert je u svojim tekstovima naveo mane kapitalističkog poretka, njegovu ogromnu nehumanost, neodrživost i neefikasnost (previše iskorišćavanja ljudi i prirodne sredine zarad skromnog učinka) i predlaže konkretni model kako ukinuti kapitalistički poredak zasnovan na vrednostima koje potiskuju humanost i solidarnost. On predlaže da krenemo od osnovnih vrednosti kao što su solidarnost i ravnopravnost pa da vidimo kakva ih društvena struktura najviše podstiče i stimuliše. Njegova analiza se kreće od odnošenja između ljudi, institucija, fabrika, na planu čitavog društva, pa sve do konkretnog predlaganja oblika funkcionisanja radnog mesta kako se na njemu ne bi generisala klasna diferencijacija. Žiga Vodovnik, član redakcije, u rubrici Z Balkan objavljuje tekst na slovenačkom Beda kapitalizma u Sloveniji, dok se autor iz Srbije Ivan Zlatić tekstom o korporaciji U.S. Steel nadovezuje na Stoton Lindov tekst o odluci U.S. Steela da napusti američki gradić Jangstaun, što je brojne porodice ostavilo bez hleba, te se među njima formulisao zahtev da imovina korporacije koja je godinama koristila resurse zajednice u kojoj se nalazila, kada korporacija odluči da je napusti, pripadne samoj zajednici. U rubrici Z Balkan se takođe našao i zanimljiv tekst o Divljoj (nad)gradnji koji analizira manipulisanje građevinskim dozvolama i nadogradnjom višespratnica kroz socijalni problem gde se jedni bogate dok istovremeno druge guraju među klimave zidove. Rubrika Z vizija i strategija donela je tekst Ezekijela Adamovskog Radikalna etika ravnopravnosti koji kritikuje levicu zbog njenog upornog distanciranja od etike, što je po njemu glavni uzrok što je levica izgubila na značaju među običnim stanovništvom, i što je dovelo do brojnih zločina usled neobaziranja da li je nešto moralno ispravno ili nije. U rubrici Z dodatak našli su se tekst o Franc Kafki, tekst Martina Espade Republika poezije, i Patriše Hajnes Rat i žene, koji govori o ženama i deci kao najugroženijem delu stanovništva za vreme ratnog stanja ili u izbeglištvu.
Treći broj Z magazina izašao je 1. decembra 2007. U njemu rubrika Z Balkan po prvi put zauzima skoro polovinu časopisa (40 stranica od 80). Domaće teme se nižu od izbeglištva, sporazuma o readmisiji, NATO-a, preko uslova u domaćim zatvorima, do Bolonjske deklaracije. Tematski deo posvećen je imperijalističkim strategijama koje se sprovode preko ’’nevladine’’ organizacije NED (Nacionalna zadužbina za demokratiju), koja je osnovana sa motivom da se stvari koje u spoljnoj politici američka elita ranije postizala nasiljem, što se najviše odnosi na zbacivanje ’’problematičnih i neposlušnih’’ vlada, zameni nenasilnim strateškim manipulacijama društvom. Rubrika Z vizija i strategija nastavlja s analizom Ezekijela Adamovskog, započetoj u drugom broju, usmerenoj ka definisanju autonomne politike a tekst Džeremi Brehera Globalni narodni zakon? ka metodama borbe socijalnih pokreta koji su se u svojoj radikalnoj borbi pozivali i na prava koja im propisuje Ustav zemlje u kojoj su živeli. Z dodatak donosi tekstove o argentinskim preuzetim fabrikama, i tekst o Če Gevari, četrdeset godina nakon njegove smrti.
U četvrtom broju, koji treba da izađe 1. marta ove godine, rubrika Z Balkan i dalje sačinjava više od polovine časopisa. Predstavlja se život u nehumanim uslovima izbeglica i raseljenih lica, što u zvaničnim, što u nezvaničnim kolektivnim centrima, daje se detaljna hronologija dešavanja u dve zrenjaninske okupirane fabrike, Šinvoz i BEK, i akcija koje su ih pratile. Tu je i intervju s Tarikom Alijem o raspadu Jugoslavije, kao i analiza delovanja jedne beogradske nevladine organizacije koju finansira NED fondacija, kojoj je bio posvećen tematski deo trećeg broja. Rubrika Z vizija i strategija ovog puta sadrži dva kraća, ali inspirativna teksta Hauard Zina i Kris Spanosa. Tematski deo posvećen je političkoj situaciji Južne Amerike, a ta tema će biti obrađivana u istoj rubrici i sledećeg, petog broja.
Z magazin je časopis koji je i dalje u povoju. Nastaviće se sa traženjem najboljeg izraza za probleme najugroženijih i najsiromašnijih slojeva. Časopis, naravno, nije svrha sam sebi, već mu je namera da inspiriše ozbiljan otpor neoliberalnim merama koje čine sve većim jaz između male grupe bogatih i ogromne populacije siromašnih. Namera mu je i da slobodarske ideje iznese iz uzanog aktivističkog sveta i približi ih što većem broju ljudi. I da analizira što veći broj postojećih i potencijalnih alternativa ovakvom društvenom poretku, kako bi osporio one koji tvrde da je ovakvo stanje neminovno.
